Opkomen voor jezelf: waarom je grens geen toestemming vraagt

Opkomen voor jezelf klinkt eenvoudig, tot het gaat over de mensen die het dichtst bij je staan. Je legt al jaren uit waarom je neen zegt, en net dat uitleggen houdt het patroon in stand. In deze blog neem ik je mee in het verhaal van een ondernemer die precies daar vastliep, en laat ik je zien waarom je grens geen toestemming vraagt, en waarom opkomen voor jezelf altijd begint bij jezelf serieus nemen.

Stijn kan zijn bedrijf weken achter zich laten en toch op beide oren slapen. Het draait als een goed geoliede machine, aangestuurd door een loyaal en bevlogen team dat zijn verantwoordelijkheid neemt en de zaak met bezieling overeind houdt, of hij nu op vakantie is of op zakenreis aan de andere kant van de wereld. Dat heeft hij zelf opgebouwd, door te vertrouwen en los te laten. En toch zat hij tegenover mij met een vermoeidheid die niets met zijn bedrijf te maken had. Hij gaf me eerlijk toe dat hij soms liever op kantoor bleef dan naar huis te gaan, en dat hij zich daar schuldig over voelde, want zo wilde hij niet in het leven staan.

Waar Stijn op leegloopt, ligt niet op het werk. Het ligt bij de mensen die het dichtst bij hem staan. Stijn is een warme, zorgzame man, en wanneer hij merkt dat iemand in zijn omgeving het moeilijk heeft, voelt hij meteen de drang om bij te springen. Dat is precies wie hij is en wie hij ook wil blijven. Net daar wordt hij keer op keer teleurgesteld, want de mensen om hem heen gaan voortdurend over zijn grenzen zonder ook maar een seconde rekening met hem te houden.

Met zijn partner loopt hij al jaren op eieren. Ze eist enorm veel aandacht op, ze voelt zich snel tekortgedaan, en op zo’n moment kan ze snijdende opmerkingen maken net wanneer er anderen bij staan. Stijn is daardoor al vaak in een ongemakkelijke stilte terechtgekomen waarin hij het vooral ongemakkelijk vond voor de mensen rondom hen, terwijl zij daar zelf geen enkele moeite mee leek te hebben. Zijn vaste reflex was om dan harder te gaan werken aan de sfeer, om uit te leggen, glad te strijken en de warmte terug te brengen in een kamer waarvan iemand anders net de ramen had opengezet.

Wat Stijn jarenlang deed, deed hij met de allerbeste bedoelingen. Hij legde zijn grenzen uit. Telkens opnieuw probeerde hij met hand en tand duidelijk te maken waarom iets hem raakte, waarom hij iets niet oké vond en waarom hij dit keer echt een grens trok. En telkens opnieuw kreeg hij hetzelfde verwijt terug, dat hij degene was die de sfeer verpestte, dat hij de egoïst was die alles naar zijn hand wilde zetten. Dat verwijt deed hem twijfelen aan zichzelf, en in die twijfel zit nu net de val: overdreef hij niet, legde hij de lat niet te hoog, stelde hij te veel eisen? En elke keer dat die twijfel toesloeg, draaide hij vanzelf weer bij.

In hun laatste conflict voelde Stijn dat het opnieuw niet binnenkwam, dat het haar niet raakte hoe hard ze deze keer op zijn hart had getrapt. Hij besloot dat hij het niet nog eens ging uitleggen, want alles wat hij zei werd toch op hem teruggekaatst. Hij pakte zijn valiezen en vertrok. En daarna gebeurde er iets wat hij niet had verwacht, want de rust kwam terug. De energie die hij jarenlang was kwijtgeraakt aan haar grote moodswings stroomde langzaam weer binnen, en hij kon zich opnieuw concentreren, opnieuw ademen, opnieuw zichzelf voelen.

Lang duurde die rust niet, want de berichten bleven komen. Zij was ervan overtuigd dat hij wel weer zou bijdraaien, zoals altijd. Elke dag stuurde ze iets, en elke dag koos ze een andere toon en een andere strategie. De ene dag kreeg hij een bericht vol boosheid en verwijten over hoeveel pijn hij haar deed door haar zo koud achter te laten. De andere dag las hij dat ze nu wel inzag hoe pijnlijk haar gedrag voor hem was geweest en dat ze er voortaan rekening mee zou houden. Nog een andere dag schreef ze dat het haar verdriet deed om hem niet te horen, en dat ze hem gewoon op het feestje verwachtte waar ze eigenlijk samen hadden moeten verschijnen.

Bij elk bericht schakelde Stijn mijn hulp in, want hij wist dat dit het scharniermoment was. Dit was telkens het punt waarop hij vroeger toegaf, en met dat toegeven hield hij eigenhandig de hele dynamiek in stand. Want uit elke keer dat hij bijdraaide leerde zij maar één ding, namelijk dat hij uiteindelijk toch altijd terugkwam. Ze voelde de gevolgen van haar eigen gedrag nooit, en dus verviel ze telkens opnieuw in datzelfde gedrag. Hij werd bij elke herhaling een beetje bozer, waardoor zij ook nog haar gelijk kreeg dat hij de onredelijke was.

Ik leerde Stijn iets wat regelrecht tegen al zijn instincten inging: doe meer door minder te doen. Zijn partner had al jaren geen oor naar wat hij te zeggen had, hij kwam al jaren op dovemansoren uit, en dus had het geen enkele zin om nog luider te roepen wat toch niet gehoord werd. Geen uitleg meer, geen moeite meer om haar te overtuigen, geen energie meer verspillen aan het zoeken naar nieuwe manieren om met haar om te gaan. We sloegen een andere weg in, zijn eigen weg, waarin hij leerde om dicht bij zichzelf te blijven staan en op te komen voor zichzelf.

Een grens die je enkel uitspreekt, is een lijn die je in het water trekt. Je moet je grenzen niet zeggen, je moet ze doen. En wie niet horen wil, die zal het moeten voelen.

Toen kwam het deel dat het moeilijkst was om te horen en tegelijk alles in beweging bracht. Zijn partner kon zijn grenzen nooit respecteren, omdat hij ze zelf niet respecteerde. Hij gaf een grens aan en trok ze even later eigenhandig weer in, precies op het moment dat hij begon te twijfelen aan zichzelf. Zonder het ooit zo te noemen vroeg hij eigenlijk telkens toestemming om een grens te mogen voelen, en die toestemming ga je bij iemand die over grenzen heen walst nooit krijgen.

Stijn moest dus eerst leren om zichzelf serieus te nemen, voordat hij van iemand anders kon verwachten dat ze hem serieus zou nemen. Precies dat is opkomen voor jezelf: niet luider roepen, maar jezelf zo serieus nemen dat je je grens niet meer intrekt. Exact hetzelfde patroon zag hij terugkomen bij zijn vader en bij enkele van zijn vrienden. Hij moest leren dat hij geen greintje schuldgevoel hoefde te dragen wanneer hij zijn eigen behoefte en gevoel vooropstelde.

Ben je een slecht en harteloos mens wanneer je je nood aan harmonie en vriendelijkheid op de eerste plaats zet, en daarin durft te bewaken dat je afstand neemt van wie alle harmonie en vriendelijkheid aan zijn laars lapt? Het antwoord is even eenvoudig als bevrijdend: neen.

Ik zie dit gebeuren bij heel wat ondernemers in mijn trajecten, en bijna altijd gaat het om dezelfde soort mens, warmhartig en zorgzaam, met een groot verantwoordelijkheidsgevoel en een fijne antenne voor waar iemand gevoelig ligt. Net die eigenschappen, die hen zo aangenaam maken om mee samen te werken, maken hen kwetsbaar op hun grenzen, want wie zelf altijd rekening houdt gaat er onbewust van uit dat de ander dat ook doet. En dan lopen ze tegen mensen aan die niet eens weten wat een grens is.

Wat ik die ondernemers vervolgens zie doen, is bakken vol energie verliezen aan het uitleggen en verantwoorden van iets wat helemaal geen verantwoording nodig heeft. Ze willen koste wat het kost vermijden dat ze als harteloos worden weggezet, en dus blijven ze argumenteren en herformuleren, in de hoop dat de ander deze keer wél zal begrijpen waarom die grens mag bestaan. Wat ze ervoor terugkrijgen is alleen maar meer weerstand, want de ander wil enkel de eigen behoefte vervuld zien en raakt geen moment vermoeid, terwijl de zorgzame ondernemer langzaam uitgeput raakt.

Dit kost je je scherpste energie, druppel per druppel, op de plek waar je ze het hardst nodig hebt. Je komt ’s avonds thuis en je bent al op, omdat je de hele dag hebt rondgelopen met een spanning in je lijf die niet eens van jou kwam. Thuis word je stiller, je slikt in en je houdt de vrede overeind ten koste van jezelf. En het pijnlijkste van alles is dat de mensen aan wie je het allerliefst zou geven net het minst van jou krijgen, omdat je jezelf al hebt leeggegoten over het overeind houden van een sfeer die nooit jouw verantwoordelijkheid was.

Deze dynamieken doorbreken is zo moeilijk omdat ze meestal jaren oud zijn en heel subtiel zijn gegroeid, vaak vanuit een diepe vriendschap of een oprechte liefde. Niemand stapt bewust in zo’n patroon. Het sluipt binnen, kleine toegeving na kleine toegeving, tot je niet meer weet waar het ooit begon. En precies omdat het zo vertrouwd voelt, kan je het van binnenuit bijna niet meer zien. Je voelt wel dat iets je leegtrekt, maar je vindt de woorden niet om te benoemen wat er gebeurt, en op het moment dat je het toch probeert te benoemen, word je opnieuw aan het twijfelen gebracht.

Om zo’n diepgewortelde dynamiek te doorbreken heb je iemand naast je nodig die de strategieën meteen herkent, die kan duiden wat ze op lange termijn met je doen, en die van heel dichtbij vinger aan de pols houdt. Want het zijn net die scharniermomenten, het bericht dat binnenkomt, de uitnodiging voor het feestje, de toon die plots zacht en lief wordt, waarop je oude reflex het weer wil overnemen. Iemand die je daar doorheen loodst, maakt het verschil tussen voor de zoveelste keer bijdraaien en deze keer eindelijk bij jezelf blijven.

Als je in het verhaal van Stijn iets herkent dat blijft hangen, een gevoel dat niet meteen wil wegtrekken, dan is dat geen toeval. Dan ken je dat punt waarschijnlijk maar al te goed, waarop je al maanden of jaren je grens staat uit te leggen aan iemand die niet van plan is om te luisteren, en dan weet je ook hoeveel het je elke keer kost.

Opkomen voor jezelf betekent niet dat je hard of harteloos wordt. Je hoeft alleen te leren dat je grens geen toestemming nodig heeft, en dat je jezelf serieus mag nemen voordat iemand anders dat doet. Dat klinkt eenvoudig, en toch is het voor warme, zorgzame mensen vaak het allermoeilijkste wat er is.

Ik begeleid ondernemers die precies op dat punt staan. Als jij die ondernemer bent, dan nodig ik je uit voor een Highly Connected Call, een persoonlijk en diepgaand gesprek waarin we eerlijk samen kijken naar waar je staat, welke dynamieken jouw energie wegtrekken en hoe je dicht bij jezelf kan blijven zonder de warme mens te verliezen die je net zo waardevol maakt.

Je grens vraagt geen toestemming. En om voor jezelf op te komen … heb je die ook niet nodig.

Anja Pairoux
High-End Relatiecoach voor ondernemers