Leiderschap met integriteit: waarom “boertig doen” nooit leiderschap is

Machtsmisbruik komt zelden binnen met een bordje “grensoverschrijdend”, het komt binnen als een stijl die zogezegd nodig is om resultaten te halen, en precies daardoor wordt het zo gevaarlijk. Het krijgt namen als “discipline”, “hoge lat”, “niet te soft zijn”, en ondertussen gebeurt er iets subtiels: mensen gaan zich kleiner maken om gedoe te vermijden, ze gaan hun woorden inslikken, hun initiatief temperen, hun eerlijkheid parkeren tot na het weekend, en op een dag is zwijgen de standaard geworden. Streng zijn is begrenzen met respect; machtsmisbruik is begrenzen met vernedering. Je herkent het niet aan de lat, maar aan de angst die in de kamer kruipt zodra iemand iets verkeerd doet.

Wanneer iemand zegt dat hij “respect wil”, bedoelt hij soms iets heel anders, zeker als het spannend wordt en de druk stijgt: hij bedoelt gehoorzaamheid, stilte, geen tegenspraak, zodat hij weer voelt dat hij de situatie in handen heeft. Dat is geen kwaad opzet, maar het is wel een mechanisme dat ontstaat uit angst: angst om autoriteit te verliezen, angst om niet serieus genomen te worden, angst om kwetsbaar te lijken. En die angst zoekt een uitweg via decibels, via boertigheid, via hardheid, via een houding die de ander op zijn plaats zet. Het tragische is dat precies daar het echte respect verdwijnt, want mensen volgen je misschien nog, maar ze haken innerlijk af. Wat je overhoudt, is een team dat “braaf” is, maar niet meer eerlijk, niet meer creatief en niet meer betrokken.

Macht vanuit integriteit is niet soft, het is zuiver: je blijft helder, je benoemt wat niet kan, je zet grenzen, en je doet dat zonder iemand te breken. Je hoeft niet te vernederen om duidelijk te zijn, je hoeft niet te schreeuwen om serieus genomen te worden en je hoeft geen boertig masker op te zetten om je plek te behouden. Wanneer je zo leidt, ontstaat er iets wat veel ondernemers niet verwachten: minder drama, meer verantwoordelijkheid, meer openheid, meer vertrouwen, en daardoor ook betere resultaten omdat mensen weer durven spreken voordat iets escaleert. Integriteit maakt je niet kleiner als leider. Ze maakt je steviger omdat je niet langer moet vechten voor respect, maar het opbouwt door menselijkheid die standhoudt onder druk.

Afgelopen dagen las ik twee getuigenissen uit de topsportwereld die bleven hangen in mijn lijf, niet in mijn hoofd. Het bleef niet hangen omdat ze “nieuws” zijn, maar omdat ze zo pijnlijk herkenbaar zijn voor iedereen die ooit van dichtbij heeft gezien wat er gebeurt wanneer macht doorschiet en mensen beginnen te zwijgen om de vrede te bewaren. In de meeste gevallen is het niet zo dat mensen geen mening hebben, wel eerder omdat zwijgen soms de minst risicovolle optie lijkt in een omgeving waar resultaten alles overschaduwen.

Jonas Foerts doorbreekt het stilzwijgen en benoemt het zonder omwegen: elke keer dat hij met de nationale ploeg in die context stapt, ervaart hij machtsmisbruik. Paul Van den Bosch zet het met één zin op scherp: “De tijdgeest is nooit een excuus voor vernedering, intimidatie of geweld.” En terwijl iedereen naar sport kijkt alsof het een aparte planeet is, zie ik hetzelfde patroon terugkeren in de bedrijfswereld. Alleen heet het daar anders en wordt het slimmer verpakt.

Daar noemen we het “druk”, “resultaat” of “zo gaat dat nu eenmaal.” En wie eronder lijdt, begint zichzelf te wantrouwen in plaats van het systeem, omdat het zoveel makkelijker is om te denken dat jij te gevoelig, te traag of te soft bent dan om toe te geven dat de cultuur waarin je meedraait eigenlijk al lang te hard geworden is.

Wat mij raakt in de woorden van Paul Van den Bosch, is niet alleen de verontwaardiging, maar vooral de helderheid: veeleisendheid is niet het probleem — vernedering is dat wel. Dat onderscheid zouden we in ondernemingen op elke muur moeten schilderen, niet als slogan om mee uit te pakken, maar als dagelijkse meetlat voor hoe je met mensen omgaat wanneer de druk stijgt, als deadlines knellen, als iemand een fout maakt of wanneer je geduld opraakt.

Want kijk eens eerlijk: hoeveel teams draaien “goed” omdat mensen bang zijn? Hoeveel medewerkers zwijgen omdat het makkelijker is dan opnieuw een storm over hun heen te krijgen? Hoeveel leiders verwarren impact met decibels, en noemen het dan “sterk leiderschap”, terwijl het in werkelijkheid vaak een vorm van aangeleerde controle is, een reflex die ooit heeft gewerkt en daarna nooit meer in vraag werd gesteld.

Ik moet vaststellen dat machtsmisbruik niet alleen bij topsporters voorkomt, maar ook al in jeugdwerking. Wij haalden onze kinderen weg uit hun voormalige basketclub omdat mentaal grensoverschrijdend gedrag door één van de coaches door het bestuur werd verheerlijkt, alsof hard zijn hetzelfde is als goed zijn, en alsof een kind maar moet leren incasseren omdat “het leven nu eenmaal hard is”. Onze zoon was amper 10 toen hij dit soort toestanden al moest ervaren in de kleedkamers, weg van de ogen en oren van ouders. Ik weet nog hoe het voelde om hem te zien thuiskomen met die blik van verwarring waarbij je als ouder ineens beseft dat je kind iets aan het normaliseren is wat helemaal niet normaal hoort te zijn.

In zijn huidige basketclub, een professionele club die hoog oploopt met hun imago en waarden als respect en discipline, is het niet veel beter. Het mag zo niet benoemd worden, maar de mate waarin kinderen met respect behandeld worden, hangt soms opvallend samen met de lengte van de ouders die die lengte bij de start van het wedstrijdseizoen moeten doorgeven. Het voelt sterk alsof macht ook buiten het veld meespeelt, niet alleen in scores en selecties, maar in wie durft terugspreken en wie beter zwijgt.

Ergens onderweg voelde ik scherp waar het misloopt. Het gaat niet over een hoge lat en het gaat zelfs niet over discipline, want laten we eerlijk zijn: iedereen die ooit echt iets heeft opgebouwd, weet dat discipline nodig is, en dat je soms scherp, duidelijk en begrenzend moet zijn. Het probleem begint wanneer die scherpte wordt vervangen door vernedering en wanneer leiderschap wordt verward met het recht om iemand (al dan niet publiekelijk) kleiner te maken.

Ik zag het op een bepaald moment gebeuren in die sportclub. Een bestuurslid ging tekeer tegen één van de medewerkers. Die medewerker had goedbedoeld een initiatief genomen dat op veel enthousiasme van ouders kon rekenen en dat bijdroeg aan het imago van de club. Maar het bestuurslid blafte hem af in het bijzijn van ouders, spelers en bezoekers; niet omdat het initiatief slecht was, maar omdat hij er zelf niet persoonlijk van op de hoogte was. Toen de medewerker hem nadien apart aansprak en die ‘boertige stijl’ in vraag stelde, was het antwoord van het bestuurslid: “ik moet wel boertig doen als ik wil dat mensen respect houden voor mij!”

Dat bestuurslid heeft dus duidelijk een grote angst om het respect in zijn club te verliezen. Alleen is hij het respect van vele mensen kwijtgespeeld door de manier waarop hij angstvallig het respect probeert vast te houden. En dàt is precies de tragedie van machtscultuur: ze maakt mensen hard uit angst en ze maakt anderen stil uit zelfbescherming. Ondertussen raakt iedereen verder verwijderd van wat respect eigenlijk hoort te zijn.

Het is mijn missie om terug menselijkheid en plezier te brengen in de harde ondernemerswereld waar iedereen denkt dat ze alleen maar respect krijgen door zich taaier op te stellen. Ik wil ondernemers leren hoe ze de focus op zichzelf kunnen houden en hoe ze dicht bij zichzelf kunnen blijven om op die manier makkelijker te onthechten van toxische relaties, zodat ze zelf succesvolle relaties in hun leven kunnen creëren, niet als ‘project’, maar als een manier van leven die klopt.

Ik leer ondernemers hoe ze de focus op zichzelf kunnen houden, hoe ze dicht bij zichzelf kunnen blijven en hoe ze daardoor makkelijker onthechten van toxische relaties — privé én professioneel — zodat ze opnieuw relaties kunnen creëren die kloppen, omdat ze niet langer geleid worden door angst. Ik word er oprecht dolgelukkig van als iemand ontdekt hoe licht het wordt zodra je niet meer hoeft te bewijzen dat je sterk bent, maar gewoon mag zijn wie je bent, in een gesprek met je partner, met je team, of met andere ondernemers aan tafel.

Onlangs belde Hilde me. Zij is zaakvoerder van een internationaal familiebedrijf en klopte anderhalf jaar geleden bij mij aan om een Highly Connected traject te starten. Ze belde me niet omdat ze vastzat. Ze belde me om haar geluk te delen en omdat ze wilde benoemen wat er veranderd is wanneer je jezelf weer toelaat om mens te zijn.

Hilde vatte haar traject in een notendop samen:

• Wat ze eerst dacht: “Een jaar is lang. Moet dat echt?”
• En wat ze later heel goed begreep: “Het gaat niet over snel oplossen, maar over een proces dat blijft doorwerken.”
• Wat haar daarin verraste: “Ik dacht dat het hard werken ging zijn, maar het werd net lichter.”
• Wat ze nu concreet anders doet: “Ik zeg sneller wat ik denk en voel, zonder alles eindeloos af te wegen.”
• Het gevolg daarvan in haar leven: “Gesprekken met medewerkers en de kinderen verlopen vlotter, maar vooral dieper.”
• Wat haar het meest raakt: “De band met mijn kinderen is terug open gegaan, terwijl ik dacht dat het te laat was.”
• Haar samenvatting in één zin: “Mijn leven heeft meer kleur, meer lichtheid — en dat is onbetaalbaar.”

Ik zei haar dat dit mij dolgelukkig maakt om te horen en dat dit is waarom ik uit mijn bed kom, omdat ik niets liever doe dan ondernemers terugbrengen naar hun essentie: een mens met gevoelens, met verlangens, met een warm hart, die zichzelf onderweg niet hoeft kwijt te raken om “gerespecteerd” te worden.

Ik moedigde haar aan om nog meer met andere ondernemers het gesprek aan te gaan over haar ervaring, omdat ik ervan droom dat ondernemers opnieuw leren dat ze mens mogen zijn, zonder dat pantser van “hard moeten zijn” om respect te krijgen. Hilde antwoordde:

“Ja, je passie druipt eraf. En het is effectief wat je zegt: je krijgt niet meer respect door harder te zijn. Je krijgt alleen maar meer respect door menselijker te worden, want de nieuwe generatie pikt het niet meer om volgens de oude machtscultuur te leiden. Ik heb het zelf ondervonden: ik ben meer respect van mijn mensen gaan krijgen door puur van mens tot mens met hen te spreken.”

Het is voor ondernemers, leiders, coaches, leerkrachten en ouders onvermijdelijk dat ze in een machtspositie zitten. Het heeft geen zin om te vechten tegen het feit dat iemand macht heeft. We vinden macht vaak een vies woord omdat we vooral de slechte voorbeelden zien, maar macht op zich is niet het probleem; het probleem ontstaat wanneer angst de stuurman wordt.

Macht vanuit integriteit is voor mij geen techniek en al zeker geen trucje voor moeilijke gesprekken. Het is de keuze om jezelf niet kwijt te spelen wanneer de spanning stijgt, om aanwezig te blijven in je lijf en in je waarden en om grenzen te zetten zonder een ander te vernederen. Niet omdat je “lief” wil zijn, maar omdat je op de lange termijn alleen een gezonde cultuur bouwt wanneer mensen zich veilig genoeg voelen om eerlijk te blijven, ook als het schuurt.

Wat in sportdossiers terugkomt, hoor ik in bedrijven in andere woorden opnieuw: zodra machtsmisbruik zichtbaar wordt, komen de zinnen uit de lade. “Het was niet zo bedoeld.” “Ik wilde alleen maar het beste voor iedereen.” “Je moet het in zijn context zien.” Het zijn uitspraken die de dader menselijk proberen te maken, maar het slachtoffer opnieuw laten verdwijnen, en precies daarom is het zo verraderlijk: grensoverschrijding wordt genormaliseerd zolang resultaten volgen en mensen zwijgen.

En dat is waarom ik hier zo fel op ben. Omdat zwijgen in organisaties dezelfde schade doet als zwijgen in sportteams. Mensen worden kleiner, voorzichtiger, banger of cynischer. En op een dag zijn ze niet alleen hun plezier kwijt — ze zijn zichzelf kwijt.

• Komt er in jouw team meer “rust” door veiligheid of door voorzichtigheid?
• Durven mensen jou te zeggen dat je fout zit zonder dat ze daarna spijt hebben?
• Gebruik jij “respect” soms als woord voor “gehoorzaamheid”?
• Ben jij bang dat je zachter wordt als je menselijker communiceert?

Als één van deze vragen prikt, dan zit daar informatie. Het betekent dat jij er stilletjes naar verlangt om je zaak als een mens met een hart te leiden zonder het spel hard te moeten spelen. Alleen loop je nu nog vast op de vraag “Hoe doe je dat dan?”

Het is daarbij niet de bedoeling om op je eigen kop te kloppen, maar om je wakker te maken … omdat je niet verplicht bent om te blijven leiden vanuit het oude script. Als de vis stinkt, begint dat aan de kop. Als jij als leider verandert, verandert alles met jou mee.

Soms kom ik in het bedrijf van ondernemers die in mijn Highly Connected traject zitten. Ik spreek dan met medewerkers die meestal ook op de hoogte zijn van het feit dat hun baas bij mij een traject volgt. En telkens weer krijg ik dezelfde feedback, vaak met een opgeluchte glimlach die veel zegt:

“Amai, wij voelen het verschil. We hebben een heel andere baas sinds hij bij jou in traject is.”

Daar zit mijn drijfveer. Daar zit mijn missie. Niet omdat iedereen plots “zachter” moet worden, maar omdat leiderschap pas echt kracht krijgt wanneer het niet meer ten koste gaat van menselijkheid.

Macht kan iets moois zijn als het in de juiste handen valt, en als de persoon die de macht in handen heeft, leert om dicht bij zichzelf te blijven. Als dat gebeurt, is er weer een bouwsteen extra die bijdraagt aan een mooiere wereld voor iedereen. Ik breng dit niet als een stukje poëzie, maar als iets wat je letterlijk ziet in teams, in gezinnen, in gesprekken die helderder worden zonder harder te worden.

Niet elke ondernemer moet een dwarsligger worden, maar wie voelt dat het spoor niet meer klopt en toch blijft wachten, betaalt altijd een prijs, vroeg of laat. De enige echte keuze is wanneer.

…dan is dat meestal niet je karakter. Dat is een overlevingsstrategie. Dat is een systeem dat je ooit heeft geleerd dat je alleen veilig bent als je “sterk” lijkt.

Het wordt verrassend lichter wanneer je stopt met toneelspelen. Het wordt leuker wanneer je jezelf niet meer verlaagt tot een ‘boertig masker’ om respect te verdienen. Het wordt rustiger wanneer je merkt dat je niet harder moet worden, maar eerlijker.

Als je voelt dat dit over jou gaat, kijk dan naar het Highly Connected traject. En als je vooral wil aftoetsen waar jij vandaag staat: plan hier je gesprek.

Niet om “beter” te worden. Wel om terug thuis te komen bij wie jij bent — en van daaruit te leiden, met plezier, menselijkheid en een vorm van kracht waar niemand voor hoeft te vrezen.

Anja Pairoux
High-End Relatiecoach voor ondernemers

Relatieproblemen zowel privé als professioneel, werkstress of word je regelmatig uit balans gehaald door je omgeving? Als succesvolle ondernemer weet je als geen ander hoe de druk van het ondernemerschap niet alleen jouw energie, maar ook je relaties kan beïnvloeden. Of omgekeerd, hoe je relatie druk op jou kan leggen en dit impact heeft op je ondernemerschap. Het is mijn missie om jou te helpen die patronen te doorbreken en weer te connecteren met jezelf en de mensen om je heen. Bij mij krijg je geen wollige relatietherapie of standaard coaching, maar een directe, krachtige en concrete aanpak waarmee jij écht vooruit komt.

Mijn werkwijze is eenvoudig en diepgaand: de focus ligt volledig op jou. Samen leren we hoe jij je automatische piloot kunt begrijpen en doorbreken, zodat je niet alleen innerlijke rust vindt, maar ook leert om vanuit kracht en helderheid te communiceren. Je hoeft jezelf niet meer weg te cijferen of eindeloos te zoeken naar oplossingen – ik help je met praktische inzichten en persoonlijke tools om jouw leven en relaties in balans te brengen.

Met mijn Highly Connected Traject krijg je alles wat je nodig hebt om je energie hoog te houden, grenzen te respecteren en diepe verbindingen te creëren die je professioneel en privé ondersteunen. Ik werk met een select aantal ondernemers per jaar die klaar zijn om te investeren in zichzelf en hun relaties. Ben jij er klaar voor om die stap te zetten en te ontdekken wat er mogelijk is als je van jezelf een prioriteit maakt?

Klik hier en doe je aanvraag voor een persoonlijk gesprek. Samen bekijken we hoe mijn traject voor jou kan werken om niet alleen te groeien als ondernemer, maar vooral als mens die écht geniet van succesvolle relaties en verbinding.